Çarşaf 'açılımı' CHP ve lideri Deniz Baykal'ı yeniden 'parlatma' atraksiyonuna dönüşüyor. Bunun nedenleri aşikâr: Ufukta yerel seçimler var.

AK Parti'nin karşısında da CHP'den başka bir 'alternatif' görünmüyor. Aslında bu partinin alternatif olmadığını ve olamayacağını vatandaş son üç-beş seçimdir anlatmaya çalışıyor, ama 'siyaset mühendisleri'nin anlayacağı yok. Sağda ve solda yeni 'arayışlar' da sonuç vermeyince, üstelik birilerinin küresel ekonomik krizden kaybettiklerini devletten tahsil etme çabaları hükümetten karşılık bulmayınca Baykal'ı yeniden 'parlatmak'tan başka seçenek kalmıyor. Hasan Cemal, olayı iyi resmetti: 'Tayyip Erdoğan'ı hizaya getirmek için Deniz Baykal'a bir kez daha gaz vermek.' Ama Baykal'ın rozetlerinden ve sözlerinden umutlananlar da az değil. CHP'nin 'laiklik sopası'yla milleti dövmekten vazgeçtiğini sanmak büyük bir rahatlama sağlıyor bazı muhafazakâr çevrelerde. Bu nedenle Baykal'a inanmak, umutlanmak istiyorlar. Daha birkaç ay önce, başörtüsü yasağını üniversitelerde kaldırmasını umdukları bir anayasa değişikliğini CHP'nin Anayasa Mahkemesi'ne götürüp iptal ettirdiğini bile unutmaya hazırlar. AK Parti de memnun CHP'nin son halinden. Haksız da sayılmaz. CHP'nin yargıdaki uzantılarının AK Parti'ye yapıştırdığı 'laiklik karşıtı eylemlerin odağı' yaftasıyla ne yapacaklarını düşünürken, bir sonraki kapatma davası ne zaman açılabilir endişesini için için taşırken CHP'nin 'laiklik eksenli muhalefet' stratejisinden vazgeçtiğini görmek istiyorlar. Böylece laik-Kemalist bürokratik odakların da AK Parti'nin varlığını ve meşruiyetini sorgulamaktan vazgeçeceklerini sanıyorlar. Hatta AK Parti ve bazı muhafazakâr kesimler, Baykal'ın son 'açılımı'nın 'devlet' katında 'muhafazakâr sosyal ve siyasal oluşumlara' ilişkin büyük bir dönüşümün öncüsü, muştucusu olduğunu umut ediyorlar. Ne de olsa CHP'nin sadece bir 'siyasi parti' olmadığının farkındalar. CHP'nin biraz da asker, yargı ve üniversiteler demek olduğunu biliyorlar: 'CHP değiştiyse devlet de değişti' diye düşünüyorlar. Bence fena halde yanılıyorlar. Baykal'ın konuşmasını iyi dinleyenler şifrelerini çözebilir bu yeni 'açılım'ın. Baykal, 'liberal olacağınıza mutaassıp olun' derken kitlelerin dinî kimliğinden çok 'siyasî talepler'inden rahatsız olduğunu ilan ediyor. CHP'nin temsil ettiği 'devlet' aygıtına karşı muhafazakârların demokrasi, özgürlükler rejimi ve hukuk devleti içinde alternatif bir dil ve talepler dizini çıkarması karşısında muhafazakârları 'siyasetsizleştirme'ye çalışıyor. Yani Baykal ve temsil ettiği kitleler için sorunun 'laiklik' değil ne olduğunu anlıyoruz: Muhafazakâr kesimlerin küresel trendlerle örtüşen 'liberal' taleplerinin bürokratik-Kemalist devleti dönüştürmesini engellemek. Baykal 'liberal' olana karşı olduğu gibi 'modern' olana da karşı. Çarşaf, feodal bir toplumsal düzenin uzantısı Baykal'a göre ve laiklik için sorun oluşturmuyor. Yani kırsal alanlarda yaşayan, eğitimsiz, köylü kesimlerin çarşaf veya başörtüsü rahatsızlık vermiyor Baykal'a. Sorun, 'modern muhafazakârlar'ın siyasal talepleri ve bilinçleri, onların iktidarı ve de kaynakları paylaşma talebi. Asıl buna var mı Baykal ve Baykal'ın bürokratik paydaşları? Demokratik, çoğulcu, katılımcı bir siyaset zemininde muhafazakârları da 'eşit vatandaşlar' olarak görebiliyorlar mı? Bana göre tablo net: CHP'ye bağışlanacak bir 'yönetim hakkı' karşılığında muhafazakârların kılık kıyafet serbestisine kavuşturulması. Muhafazakârlar CHP'yi iktidar yapacaklar, bunun karşılığında da laikçiler üniversite kapılarında çocuklarımızın başörtüsünü çekiştirmekten vazgeçecekler. Bu mudur yani? Seçimlerinden önce umdukları CHP-milliyetçiler (MHP) koalisyonu olmadı; şimdi 'CHP-mutaassıplar' koalisyonu üzerinde çalışıyorlar. Anlaşılan CHP'yi iktidar yapma arayışları bitmeyecek. Ne yaptıklarını ve neden yaptıklarını gayet iyi biliyorlar. Ya siz?

İsmail Beşikçi Tarih: 26 Kasım 2008 Çarşamba Ekim ayının sonlarında, Kasım ayının başlarında (2008) Kürt şehirlerinde çok büyük bir hareketlilik vardı. İmralı Cezaevi’nde, tek başına tutulan, PKK lideri Abdullah Öcalan’a baskı yapıldığı iddiaları Kürtlerin önemli bir kısmında büyük bir hareketlilik yarattı. Bu iddialar üzerine Kürt şehirlerinde çok yoğun protestolar meydana geldi. Gösteriler, mitingler, yürüyüşler, güvenlik güçleriyle çatışmalar yaşandı. Bu protestolara, çocuklar, kadınlar, yaşlılar… çok yoğun bir katılım vardı. Başbakan Recep Tayip Erdoğan, Diyarbakır, Van, Hakkari gibi Kürt şehirlerine yaptığı geziler de çok büyük ve sürekli protestolarla karşılaştı. Bu protestolar sırasında, Diyarbakır, Van, Mersin, Gaziantep, Adana, gibi şehirlerde, 120’den fazla çocuk gözaltına alındı. Bu çocuklar, kelepçelenerek ring arabalarına dolduruldu. Bunlardan 70 kadarı tutuklandı. Bu çocuklar, genel olarak 15-18 yaş arası çocuklardı. Ama aralarında on kadar henüz ilkokul çağında olan çocuklar da vardı. Örneğin, Diyarbakır’da 40, Mersin’de 7, Gaziantep’de 2, Adana’da 15 çocuk tutukluydu. (bk İnsan Hakları Derneği, 19.11 2008 tarihli basın açıklaması) İstanbul gibi şehirlerde de tutuklu çocuklar vardı. Gözaltına alındıkları sırada ve nezarethanede çocuklara kötü muamele yapıldığı, işkence yapıldığı da biliniyor. Adana Karataş Cezaevi’nden, İnsan Hakları Derneği’ne mektup gönderen beş çocuk yaşadıklarını şöyle anlatıyor: “Gözaltına alırlarken polisler ellerindeki silahların dipçiğini kafalarımıza vurdular. Ellerindeki coplarla rastgele her tarafımıza vurdular. ağza alınmayacak küfür ve hakaretlere maruz kaldık. Tutuklanıp cezaevine getirirlerken de, yolda polisler, arabanın içinde bizi dövdüler” (bk. İHD’nin yakarıda sözü edilen basın açıklaması) Basın, devlet ve hükümet yöneticileri, siyasal partiler, sivil toplum örgütlerinin büyük bir kısmı, bu çocuklar için “terörist çocuklar” diyor. Çocukların analarını-babalarını, Demokratik Toplum Partisi yöneticilerini, DTP milletvekillerini suçluyor. Basın, yöneticiler, “kandırılan”, “beyinleri zehirlenen” çocuklardan söz ediyor. Bense, bu sürecte, demokratik sağlıklı yönler de buluyorum. Toplumsal ve siyasal bir harekette, çocukların ön planda olmaları neyi gösterir? Mücadelenin toplumun büyük bir kesimi tarafından benimsendiğini gösterir. Mücadelenin hedefinin Kürtlerle, Kürtlerin milli ve demokratik haklarıyla ilgili olması de önemlidir. 1984’den itibaren bakalım. Kürt halkı mücadeleye nasıl katıldı? Önce 20-25 yaşlarında gençler vardı. Gerilla mücadelesini bunlar başlattı. Daha sonra, Musa Anter, Faqi Hüseyin Sağnıç, Abdurrahman Dürre, Mele Abdullah Garzi, Cemşid Bender, İsmail Beşikçi gibi kişiler göründüler. Bu aydınlar, kah halayın başında, kah gazetelerdeki, dergilerdeki köşelerinde görünüyorlardı. Daha sonra, saçlarından kavranılarak sürüklenen kadınlar gördük. Bu, 1990’ların başına işaret ediyordu. Bu olaylardan kısa bir süre sonra, cenaze törenlerinde, zılgıt çeken kadınlar göründüler. Mücadeleyi önlemek, gelişmeyi, yükselmeyi engellemek için koruculuk örgütlendi. Korucuların devlet cihazını kullanarak, eski düşmanlıkları yaşama geçirmeleri, hasımlarına karşı kinlerini kusmaları kırsal kesimde mücadeleye çok büyük bir ivme kazandırdı. Genç kızlar ve gelinler dağa çıktılar. Kadınların mücadeleye katılması bu süreçte kitleselleşti. Toplumsal ve siyasal bir mücadelede kadınların mücadeleye katılmasını, kitlesel bir katılım olmasının anlamı çok büyüktür. Bu süreç mücadelenin derinleştiğinin, yaygınlaştığının, olgunlaştığının bir göstergesidir. 1990’ların ortalarında ve sonlarında “Cumartesi anaları” vardı. Kadınlar, ellerinde kayıp olan eşlerinin/oğullarının/ babalarının/kardeşlerinin/dedelerinin/yeğenlerinin… fotoğraflarıyla İstanbul’da Beyoğlu’nda, Galatasaray Lisesi’nin ve PTT binasının önünde oturuyorlardı. 2003-2004 yıllarından itibaren “Barış anaları” görünmeye başladı. “Barış anaları” çeşitli şehirlerde, sokak başlarında oturma eylemleri yapıyorlardı, açık hava ve kapalı salon toplantılarına katılıp barış konusundaki duygularını ve düşüncelerini açıklıyorlardı. Son birkaç yıldır çocuklar toplumsal olayların başlarında görülüyorlar. 19 Kasım 2004 de Kızıltepe’de, babası Ahmet Kaymaz’la birlikte katledilen Uğur Kaymaz odak noktasında gelişen protestolar bu yeni süreçte bir başlangıç olabilir. 12 yaşındaki Uğur kaymaz, polisler tarafından 13 kurşunla katledilmişti. “Enes, polis kurşunuyla vurulduğunda henüz 9 yaşındaydı. Okulundan önlüğüyle alınan Berivan, 3 gün gözaltında tutuldu. Feyzullah yediği dayaklardan sonra ders çalışamıyor. Yusuf hala, ailesine yanmış sobaların artıklarından kömür topluyor. Adana’da, İstanbul’da, Van ‘da, Gaziantep’de, Diyarbakır’da… cezaevindeler, Diyarbakır’da çocuklara 23’er yıl ceza isteniyor.” İnsan Hakları Derneği’nin, yukarıda sözü edilen 19 Kasım 2008 tarihili basın açıklamasında bunlar yazılı… Adı Hrant Dink’in katil zanlıları arasında geçen Yasin Hayal’e, Hıristiyan rahiplere bomba atmalarından dolayı 3 yıl ceza isteniyor, polis panzerlerine, taş atan çocuklara ise, 23’er yıl. Bu, Türk adaletindeki, suç ve ceza normlarının da, Kürtler söz konusu olduğu zaman ne kadar ağır bir şekilde belirdiğini açık bir şekilde ortaya koyuyor. Kürtler için, Olağanüstü Hal Bölge Valiliği gibi yasaların dışında ayrı yasalar yok. Ama uygulama, yorum, Kürtler için çok çok farklı. Kürtler söz konusu olduğunda, uygulamada, ‘hukuk’un, ‘adalet’in kırıntısı bile yok. İlkokul çağındaki bu çocuklar için, “ne yaptıklarını biliyorlar, yaptıklarının sonunda ne olacağını biliyorlar” şeklinde adlı tıp raporları da var. Yargıtay Başsavcılığının, 12 yaşındaki Uğur Kaymaz’ı 13 kurşunla öldüren polisler hakkında verilen beraat kararının onaylanmasını istemesi bu hukuksuzluğun açık bir göstergesidir. (bianet, 21 Kasım 2008 Dört yıl oldu. “Uğur Kaymaz cinayetinden ceza alman yok. Uğur kaymaz’ı ve babası AHMET Kaymaz’ı öldüren polislerle ilgili 20 aydır Yargıtay’da bekliyor. Başsavcılık polislerle ilgili beraat kararırın onaylanmasını istiyor.” başlıklı haber. Tolga Korkut’un haberi.) 11 Ekim 2007 tarihinde Bollu Ekspres isimli bir gazete, bir yazar, “ölen her asker için, bir DTP’li öldürülme” mealinde bir yazı yazıyor. DTP Başkanvekili Selahattin Demirtaş bu yazı için Bolu Savcılığına suç duyurusunda bulunuyor. Başsavcılık, yazıda suç unsuru bulamadığını, yazının ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini bildirerek istemi reddediyor. Yine aynı günlerde, Yargıtay Genel kurulu, PKK mitinglerine katılan herkesin, örgüt üyesi olarak değerlendirilmesi gerektiği yolunda bir karar alıyor. (15 kasım 2008 tarihli karar) Kürt çocuklara uygulanan bu baskı Türk rejiminin ana niteliğinin çok önemli bir göstergesidir. Dünyada, “demokratik” denen hangi ülkede, ilkokul çağındaki çocuklar, gözaltına alınıyor, kelepçeleniyor, tutuklanıyor, cezaevine konuluyor? Dünyada “demokratik” denen hangi ülkede ilkokul çağındaki çocuklara işkence yapılıyor? Düşünelim ki Türkiye, “dünyada çocuklara bayram armağan eden tek devlet Türkiye’dir” şeklinde övünmektedir. Bu bayrama, dünyanın dört bir tarafından çocuklar kendi ulusal kıyafetleriyle geliyorlar. Kendi ulusal kıyafetleriyle bu bayrama katılmak isteyen Kürt çocuklarını ise, devlet bu bayrama kabul etmiyor. Türk Devleti’nin bu övünmeleri ne kadar gerçeği aksettiriyor bilemiyorum, ama, kendilerine “demokratik” devletler denen devletler içinde, çocuklara işkence yapan, ilkokul çağındaki çocukları gözaltına alan, tutuklayan, cezaevine gönderen , herhalde sadece Türkiye’dir. Bu uygulamanın sadece Kürt çocuklarına yapıldığı çok açıktır. Kürt toplumunda hızlı bir değişim yaşanıyor. 35-40 yıl kadar önce Kürt üniversite öğrencileri tutuklanır, işkence görürdü. Lise öğrenciler gözaltına alındıkları, tutuklandıkları zaman, “hayret!” denirdi. Birkaç ortaokul öğrencisi de gözaltına alındığı zaman, “bu kadarı da olmaz” diye tepki gösterilirdi. Günümüzde artık, ilkokul çağındaki öğrencilerin gözaltına alınmaları, tutuklanmaları, işkence görmeleri, sıradan bir olay haline geldi. Günümüzde Kürt çocukları, ağabeylerinden, ablalarından çok daha erken yaşlarda devletle karşılaşıyor, devleti tanıyorlar. Cezaevleriyle tanışıyorlar. Kürtlerdeki toplumsal ve siyasal değişimin, siyasal kültürün çok önemli bir boyutu da budur. Burada, Türk basınının, Türk siyasetinin, Türk devlet ve hükümet yöneticilerinin çifte standardı, bütün açıklığı ile ortada durmaktadır. Filistin’de Filistinli çocuklar, İsrail tanklarına taş attıkları zaman, Türk basını, Türk siyasetçileri, bu süreci büyük bir gururla, kıvançla anlatıyor. Filistinli çocuklara bu eylemlerinden dolayı övgüler düzülüyor. İsrail tanklarına taş atan çocukların eylemleriyle ilgili olarak Türk basınında şöyle yorumlar yapılıyor.: “Eğer çocuklar bile böyle, coşkun bir milli duygunun sahibi olabilmişse, İsrail, Filistin Arap Devleti’nin bağımsızlığını hemen tanımalıdır.” Ama, Kürt çocukları, benzer bir protestoda, Türk panzerlerine taş attıkları zaman, “tüyü bitmemiş bu çocukları kim kandırıyor?” “Bu çocukların anaları-babaları yok mu? Bu çocuklarını neden denetlemiyorlar, neden sokaklara salıyorlar?”,”Bu körpe zihinleri kim zehirliyor?”, “Demokratik Toplum Partisi çocukları, körpe zihinleri istismar ediyor”…diyerek yoğun bir suçlamaya girişiyorlar. Filistinli çocukların ve Kürt çocukların taş atma eylemleriyle ilgili bu çifte standart, Türk düşüncesinin, Türk basınının, Türk siyasetçilerinin sefaletini göstermektedir. Aynı çifte standardı, Paris’te ve Türkiye’de, protestolar sırasında arabalar yakıldığı zaman da izlemek mümkündür. Bu çifte standart Kürt çocukların neden sokaklarda olduğunu, örneğin, evlerin, köylerin neden yakılıp yıkıldığını, ailelerin neden yerlerine-yurtlarına dönemediğini, yani bu tür konuları düşünmeye de gerek bırakmıyor. Kürt çocuklarının, “Türküm, doğruyum, çalışkanım…Varlığım Türk varlığına armağan olsun” andının, zoraki söyletilen bu andın bilincine erken yaşlarda varabilecekleri, özgürlük isteyebilecekleri neden düşünülemiyor? Ağabeylerinden, ablalarından, amcalarından, dayılarından etkilenmeleri doğal değil mi? Dünyada, “demokratik” denen hangi ülkede, böylesine bir empati yoksunluğu var? Çocuk gelecektir. Bunu eskiler ‘zürriyet’ kavramıyla ifade ediyorlar. Kürtler bu konunun asırlardır bilincindedir ve kendilerine göre önlemlerini de alıyorlar. Mehmet Sebatlı, kurdistan-post.org sitesinde yayımlanan “Kürt’ün zürriyetine 23 yıl” başlıklı yazısı bu konuda dikkate değer görüşler dile getirmektedir. Çocuklara, kadınlara, ailelere yönelik bu zulmün Kürtlerin zürriyetini kesme gibi bir amacı da olabilir. Bu tutumla başarılı bir sonuç elde edilemeyeceği kuşkusuzdur.

1937-1938 Dersim isyanı yada katliamının üzerinden 70 yıl geçti. Osmanlı padişahları tarafından "Sefer olur zafer olmaz" denilerek, 1700'lü yılların sonundan itibaren yapılan hiçbir sefer başarıya ulaşmadı. Dersim'in coğrafyası, halkının savaşçı ruhu hep istilacıları püskürtmesini bildi. Cumhuriyetin kurulması ardından, dize getirilmek istenen Dersim halkı için katliam tarihi 1937 değil, 9 yıl öncesinden verilen bir karardı.   1937-1938 Dersim isyanı yada katliamının üzerinden 70 yıl geçti. Osmanlı padişahları tarafından "Sefer olur zafer olmaz" denilerek, 1700'lü yılların sonundan itibaren yapılan hiçbir sefer başarıya ulaşmadı.   Dersim'in coğrafyası, halkının savaşçı ruhu hep istilacıları püskürtmesini bildi. Cumhuriyetin kurulması ardından, dize getirilmek istenen Dersim halkı için katliam tarihi 1937 değil, 9 yıl öncesinden verilen bir karardı.   20-21 Mart 1937 gecesi Harçik deresi üzerinde bulunan tahta köprünün yakılması sonrasında isyanların başladığı resmi kayıtlarda yer almasına rağmen, Dersim'e "yapılacaklar" 1926 yılından itibaren Cumhuriyet Hükümeti'nin ana planları arasındaydı.   Devletin resmi kayıtlarında, 2 Şubat 1926 tarihinde Dersim'e müfettişlerce yapılan gezinin ardından İçişleri Bakanlığı'na çeşitli raporlar sunulur. Müfettişlerden Diyarbakır Valisi Cemil Paşa tarafından hazırlanan raporda, Dersim halkının kazanılması gerektiği, buralara ıslahata girişilmesi, okul, yol, hastane yapılması gerektiği, tarım ve yerel endüstrinin geliştirilmesi için önlemler alınmasının şart olduğu belirtilmesine rağmen, Mülkiye Müfettişi Hamdi Bey tarafından hazırlanan raporda işe şunlara yer veriliyordu:   "Yaptığım temasların bende hasıl ettiği izlenime göre, Dersim gittikçe Kürtleşiyor, ülküleşiyor ve dolayısıyla tehlike büyüyor. Hükümeti senelerden beri meşgul etmekte bulunan Dersim meselesi eski idarenin seyyiat mirasından başka bir şey değildir.   Yeni hükümetin bazen adil davranış, bazen zayıf ve bazen de sebepsiz ve neticesiz şiddet gösterme gibi dengesiz ve faydasız politikası Dersim'i daimi bir hercümerç yuvası haline getirmiştir. Sivil ve asker büyüklerin ıslahat ve tedibat gibi zıd fikir ve düşünceleri, mütereddit ve tehdit etmek istidarında olmayan eski idare merkezlerini devamlı suretle işgal etmiştir.   Dersim Cumhuriyet Hükümeti için bir çıban başıdır. Bu çıban üzerinde kesin bir ameliye yapmak ve elim ihtimalleri önlemek, memleket selameti bakımından mutlaka lazımdır.   Aşiretlerin durumları ve silahları hakkında verilen bilgi, teşvik ve teyit ihtiyacından uzaktır. Bu konuda alınan malumat gerçeğin tam kendisidir. Son derece zeki, kurnaz ve hileci olan bu halk, hükümetin zayıf veya kuvvetli olduğuna göre mütecaviz veya itaatlidir.   Okul açmak, yol yapmak, refah sebeplerini sağlayacak fabrikalar kurmak, kendilerini meşgul etmeye yarayan çeşitli sanayi işleri sağlamak, özet olarak yurt sahibi yapmak veya uygarlaştırmak suretiyle ıshalata alınmak hayalden başka bir şey değildir.   Teenni ve idare-i maslahat politikası bir süre daha devam ederse gelecekte daha büyük karışıklık ve kaynaşmalar beklemek lazımdır.   Geçen yıl kararlaştırılan ıslahat, bazı siyasi sebeplerle elverişli ve uygun bir zemine ertelenmişti. Bu siyasi düşünceleri esası Musul meselesi idi ki, o da kesin bir sonuca bağlanmamış olduğuna göre, daha fazla geciktirilmeye tahammülü kalmayan Dersim meselesinin bir an önce halli uygun bir ileri görüşlülük olur..."   Hazırlanan bu rapor, "yeri ve zamanı geldiğinde" değerlendirilmek üzere bekletilir.   1929 Tendürek harekatı ile 1930'larda Savur, Zilan, 3. Ağrı Harekatı, Pülümür harekatı, Menemen Olayı gibi isyanlar ile meşgul olan hükümet, bu isyanları bastırmasından sonra Dersim'e yapılacak sefer için gerekli yasaları hazırlar. Takrir-i Sükun, Tebdil ve Tenkil yasaları dışında "Tunceli Kanunu" olarak bilinen yasa devreye girer.   "TUNCELİ KANUNU"   Mevcut yasalarla Dersim'de bir harekat yapılamayacağını anlayan hükümet, adına "Tunceli Kanunu" verdiği bir yasa çıkartır. Bu yasa ile vali ve komutanlara bakan yetkisi verilir. Vali ve komutanların dilediği hakimi, savcıyı, kaymakamı, belediye başkanını görevden alma, yerine atama yapma, köy boşaltma, sürgün etme, idam kararını onama, affetme yetkisi verilir.   "İdari", "Adli" ve "Çeşitli Yetkiler" başlığı altında hazırlanan yasa metni şöyle:   "25 Aralık 1935'te çıkartılan 2884 sayılı Tunceli İlinin İdaresi Hakkındaki Kanuna göre; Tunceli iline Korgeneral rütbesinde bir zat vali ve komutan seçilir ve kendisi aynı zamanda teşkil edilen 4. Genel Müfettişliğin de Genel Müfettişidir.   İdari Yetkiler:   Vali ve komutan, bakanların haiz oldukları bütün yetkilere haizdir. Vali ve komutan, lüzum gördüğü takdirde ili teşkil eden ilçe ve bucakların hudut ve merkezlerini değiştirir.   Vali ve komutanın inhası üzerine, ilin ilçe kaymakamlıkları ve bucak müdürlüklerine muvazzaf subay atanabilir.   Vali ve komutan, adliye memur ve katipleri hakkında Hakimler Kanunu'nun hükümlerine göre bunların amirleri tarafından verilebilecek cezaları dahi uygulamaya yetkilidir.   Vali ve komutan, lüzum gördüğü belediyelerde başkanlık görevini kaymakamlara ve bucak müdürlerine verebilir.   Adli Hükümler:   Cumhuriyet savcıları hazırlık tahkikatında hakimlerin haiz oldukları yetkileri kullanırlar.   Cumhuriyet savcıları ilk tahkikata lüzum görmedikleri işleri iddianame ile doğruca mahkemeye verebilirler. İlk tahkikat icrası kanunen mecburi olan suçlarda dahi savcılar bu yetkili kullanabilirler.   Dava açılması izne bağlı olan işlerde izin verme yetkisi vali ve komutanındır. Hakimin reddine dair dileğin kabul edilmemesine dair kararlar kesindir. Hazırlık tahkikatında yapılan tahkik işleri, ilk tahkikatta tekrarlanmaz. İlk tahkikatın açılması kararına itiraz edilemez.   Cumhuriyet savcısının iddianamesi sanığa tebliğ edilmez. İlk tahkikat sırasında verilen tutuklama kararlarına sanık tarafından itiraz edilemez Duruşmada Cumhuriyet Savcısı'nın muvafakatı ile şahitlerin hazırlık veya ilk tahkikatta tespit edilen ifadelerinin okunması ile yetinilebilir. Vilayet içindeki ceza mahkemelerinden verilen hükümler tamyize tabi olmayıp kesindir.   Çeşitli Yetkiler:   Vali ve komutan, emniyet ve asayiş bakımından lüzum görürse il halkından olan fertleri ve aileleri il içinde bir yerden diğer bir yere nakletmeye ve bu gibilerin il içinde oturmalarını men etmeye yetkilidir.   Vali ve komutan, herhangi bir şahıs hakkında takibatın ertelenmesine ve cezaların teciline yetkilidir. Bu erteleme ve tecil zaman aşımı işlemine mani olmaz.   İdam hükümlerinin vali ve komutan tarafından teciline lüzum görülmediği takdirde infazı emrolunur.   Tunceli ili içinde oturanlar; Elazığ, Malatya, Sivas, Erzincan, Erzurum, Gümüşhane, Bingöl illerine geçerek Türk Ceza Kanunu'nun bu kanunla tespit edilen suçlarını işledikleri takdirde, işledikleri suç Tunceli ili içinde işlenen suçlarla irtibatlı ise, bunlar ve bunlara yataklık edenler Tunceli kamak ve mahkemelerce bu kanundaki usule göre takip ve muhakeme olunurlar.   Bu kanunun hükümleri muhabiline şamildir. Bu kanun neşri tarihinden 1 Ocak 1940 tarihine kadar geçerli olacaktır.   31 Aralık 1935 tarihinde yürürlüğe giren ve 1 Ocak 1940'a kadar geçerli olacağı ilan edilen kanun, çok partili rejime geçilen 1946 yılı sonuna kadar yürürlükte kalır.   YASANIN ARDINDAN, KATLİAM EMRİ BAKANLAR KURULUNCA VERİLİR   Çıkarılan "Tunceli Kanunu"nun ardından, askeri yığınak yapılır ve Dersim'e yapılacaklar için Bakanlar Kurulu kararı alınır. 4 Mayıs 1937 yılında alınan kararlarda şunlar vardır:   "Son günlerde Tunceli'de vukua gelen hadiselere dair raporlar 4-5-1937 tarihinde Atatürk'ün ve Mareşal'in huzurları ile tetkik ve mütalaa edilerek aşağıdaki sonuca varılmıştır.   1-Toplanan kuvvetlerle Nazimiye, Keçikezen (Aşağı Bor), Sin, Karaoğlun hattına kadar şedit ve müessir bir taarruz hareketi ile varılacaktır.   2- Bu defa isyan etmiş olan mıntıkadaki halk toplanıp başka yere nakil olunacaktır. Ve bu toplanma ameliyesi de köylere baskın edilerek hem silah toplanacak, hem de bu suretle elde edilenler nakledilecektir. Şimdilik (2000) kişinin nakli tertibatı hükümetçe ele alınmıştır.   Mülahaza:   Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekle iktifa ettikçe isyan ocakları daimi olarak yerinde bırakılmış olur. Bunun içindir ki, silah kullanmış olanları ve kullananları yerinde ve sonuna kadar zarar veremeyecek hali getirmek, köyleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzaklaştırmak lüzumlu görülmüştür.   Not: Malatya'dan ve Ankara'dan gönderilen kuvvetlerin cepheye varsıl olmaları ve cephedeki kuvvetlerin ufak tefek talimleri ve istirahatları ve bundan başka Diyarbakır'dan gelecek taburun tevzihi, butün bunlar düşünülerek bir hafta sonra yani 12 Mayıs'ta ileri harekete başlanabileceği anlaşılmaktadır.   Not: Paraya acımaksızın içlerinden çok adan kazanıp kullanmaya çalışmak lazımdır.   SALDIRI ÖNCESİNDE BÖLGEYE KARAKOLLAR YAPILIR   Genelkurmay belgelerine göre, çıkarılan yasalar ve Bakanlar Kurulu'nun kararı ardından, Dersim, Elazığ, Diyarbakır, Malatya, Erzincan, Bingöl ve Erzurum'daki birliklere ve valilere bu kararlar tebliğ edilir.   Dersim'e çevre illerden askeri birlikler sevk edilir, yeni karakollar yapılır, jandarma taburları takviye edilir.    20-21 Mart 1937 gecesi Harçik deresi üzerinde bulunan tahta köprünün yakılması sonrasında bölgeye Pülümür ve Mazgirt'ten, Hozat Seyyar Jandarma Alayı'ndan askeri birlikler sevk edilmeye başlanır.   Genelkurmay raporlarında, askeri personel, cephane, araçların yanısıra içlerinde Atatürk'ün manevi kızı Sabiha Gökçen'in de bulunduğu 2. Tayyare Alayı'ndan 7 uçaklı bir filonun da Dersim harekatına katılmak için, yer kademesi ile birlikte hazırlanarak Elazığ'a gönderilmesi emredilir.   Korgeneral Abdullah Alpdoğan'ın başında bulunduğu Genel Müfettişliğin hazırladığı rapor doğrultusunda asker, silah ve cephane eksiklikleri tespit edilir. Çevre illerin yanısıra, Çanakkale ve Ankara'dan da trenle askerler Dersim harekatına katılmak için Elazığ'a getirilir.   1 Mayıs 1937 tarihinde, 4. Genel Müfettişlik emrindeki birliklerin durumu şöyle idi: 122 subay, 36 askeri memur, 4 bin 683 er, 234 gayri muharip er, 828 hayvan, 545 çeşitli araba, 259 motorlu araç, 4 bin 323 tüfek, 261 hafif makinalı tüfek, 32 ağır makinalı tüfek, 12 dağ topu, 709 bin 965 tüfek mermisi.   Devam edecek

Geçmiş yüzyıllarda kalmış ürkütücü ve dehşet verici şartlanmaların kanlı saldırganlığı Hindistan’ı ve dünya kamuoyunu allak bullak etti.

İskenderun TEM’de şüpheli cinayet, Türkiye’deki herkesin dilsiz bir şekilde izlediği ‘tabuların tabusu’ uyuşturucu ticaretini akla getirdi.

Bir derin çatlak da MİT’te çıktı.

* * *

Durmak usanmak bilmeyen ve devleti devlet olmaktan tamamıyla çıkaran ‘devlet içi’ kavgaların cılkı çıktığında, ben döner Türkiye Büyük Millet Meclisi Susurluk Komisyon Raporu’na bakarım.

Dün sabah da öyle yaptım.

Ve küçük dilimi bir kez daha yuttum.

Üstündeki sır perdesi hiç aralanmayan yakın dönem cinayetlerinden biri de MİT Müsteşar yardımcısı Hiram Abbas cinayetidir.

Siz, istihbarat örgütünün tepe noktasındaki bir yöneticinin cinayete kurban gidip de bunun arkasının bırakıldığı bir ülke gördünüz mü?

Ben gördüm, Türkiye.

* * *

Hiram Abbas’ı anımsamamın nedeni, Susurluk Komisyon Raporu’nu karıştırırken onun MİT’le ilgili değerlendirmelerine rastlamam oldu.

‘Hiram Abbas’a Emniyet MİT çekişmesinin sebebini sorduğunda...

MİT’in bu mafyadan bilgi aldığını, hem uyuşturucu kaçakçılığı bakımından, hem de siyasî bakımlardan bilgi aldıklarını, Emniyet’in de bilgi aldığını. Mafyanın dininin imanının para olduğunu, başka bir şey düşünmediğini, terörle beslendiğini. Silah kaçakçılığının onlara kar getirdiğini. Onların da hem sağ hem de sol teröriste silah temin edip para kazandıklarını. Bunları bildiklerini, bilgi aldıkları grupları da himaye ettiklerini; mafyanın da hem poliste çeşitli gruplara, hem de istihbaratta çeşitli gruplara dayanmak ihtiyacını hissettiğini söylediğini...

Bunun kendisine çok ters geldiğini, sonradan bunu Emniyet’teki kişilere de teyit ettirdiğini, bunun sonucu olarak da Emniyet ve MİT arasındaki rekabetin doğurduğu başka bir platformun oluşmuş olduğunu...

Yani herkesin kendi mafyasını oluşturduğunu anladığını, Hiram Bey’e ve Emniyet’teki kişilere, ‘siz ne yapıyorsunuz, adamları uyuşturucu ile yakalayınca görmüyor musunuz, iade mi ediyorsunuz?’ dediğinde çok açık bilgi veremediklerini, biraz müsamahakár davrandıklarını söylediklerini...

Kendisinin de ‘mafyayı ikiye ayırdınız, bilgi aldıklarınıza müsamaha ediyorsunuz, Emniyet’in mafyası ayrı, MİT’in mafyası ayrı. Emniyet’in içinde falanın mafyası var filanın mafyası var, aynı şekilde MİT’in içinde falanın mafyası var, filanın mafyası var, bu ne biçim iş böyle kepazelik?’ dediğini...

Bunun üzerine konuyu Özal’a anlattığını. Bilgi kaynağının olabileceğini. Belirli kişilerin korunabileceğini ama ekipleri korumaya kadar işin götürülmesinin sakıncalarını anlattığını. Sonradan istihbarat raporunda da, sorgulama raporunda da bunu teyit eder mahiyette Dündar Kılıç’ın polisin bir kısmını bu şekilde beslediğinin ortaya çıktığını...

Bu nedenle işin ciddiyeti yönüyle ilgili kişilerle görüştüğünü...

‘Bir müddet sonra mafya-polis, mafya-istihbaratçı ilişkisi halinde devam eder, probleme sebebiyet verir’ dediğini, nitekim Mehmet Eymür-Atilla Aytek, Mehmet Ağar-Mehmet Eymür rekabeti halinde ortaya çıktığını...’

* * *

Bunları Hiram Abbas kime söylüyor?

Hasan Celal Güzel’e...

O da Susurluk Komisyonu’na anlatıyor...

* * *

Komisyon, tüm araştırmalarının sonucunu özetlediği Genel Değerlendirme Bölümü’nde MİT için şunları yazıyor:

‘MİT, Başbakanlık’a bir liste vermektedir. Listede eski başbakanın ve eşinin adı niçin bulunmaktadır?

Bu kişiler MİT kayıtlarından süzülüp çıkmakta ancak hangi olaylar, eylemler vesilesiyle MİT kayıtlarına girdiklerini saklamaktadır.

Genellikle istihbarat elemanları ayrıldıktan hele de ayrılmak zorunda bırakıldıktan sonra tekrar aynı teşkilata dönememektedirler. Oysa Mehmet Eymür daha etkili bir görevle MİT’e dönmüştür. Başbakan Çiller ve devrin Genelkurmay Başkanı D. Güreş bunu sağlamış, daha da ilginci Eymür grubunun şiddetli bir çatışma içinde olduğu grubun önde gelenlerinden Nuri Gündeş’i de yanına almıştır. Gündeş, Komisyon’a bilgi verirken raporlarını Özer Çiller’e verdiğini nakletmiştir.

Ayrıca burada M. Eymür’ün bütün operasyonel faaliyetlerinin denetim dışına çıkarıldığını belirtmek isteriz.

Bu arada Emekli Sandığı konusunda yapılan bir tadilatla sessiz sedasız MİT’te tasfiyeye gidilmesine imkán vermiştir.

Susurluk olayı önemlidir. Emniyet’te cereyan eden olaylar, ilişkiler, menfaatler, çatışmalar çok önemlidir. Kazada ölen Mehmet Özbay’ın Abdullah Çatlı olduğunu yarım saat içinde ülkeye duyurabilenlerin sessizliği ve canlarının istediği kadar konuşup sonra susanların ve kendi teşkilatlarının ihtiyacı kadar bilgi aktaranların, bir suale cevap vermeleri gereklidir. Kendilerinin ihtiyacı mı, ülke ihtiyacı mı öndedir?’ 

* * * 

Yazıya üffff, üffff diye başlamıştım.

Susurluk Raporu’nu yeniden okuyunca:

‘Korkunç’ diye bitiriyorum.

Ve kendi kendime bir kez daha soruyorum:

‘Burası gerçekten devlet mi?’

Star

DTP Siirt milletvekili Osman Özçelik, önceki gün, İstanbul ve Dicle üniversitelerinde “Kürt Dili Ve Edebiyatı Bölümü” kurulmasını öngören kanun teklifini TBMM Başkanlığı'na sundu.

Teklifin sunulduğu gün Öğretmenler Günü idi. Özçelik, teklifini sunmak için bu günü özellikle mi bekledi bilmiyorum; ama eğer öyle ise yerinde bir seçim yapmış doğrusu.

Neden? Şunun için tabii ki:

Kürtçe öğreniminin bugün olmaz ise yarın, yarın olmaz ise öbür gün bir biçimde ilk ve orta öğretim okullarımızın müfredatına dahil edileceğini söylemek artık abartılı bir öngörü olmadığına göre, artık kapıya dayanmış olan bu sürece ilişkin resmi yapılanmaya yönelik ilk girişimin Öğretmenler Günü'nde gerçekleştirilmiş olması yerinde ve anlamlı bir seçimdir doğrusu.

“Akıllı bir devlet”in böyle işlemesi gerekir. Toplumun kapıya dayanmış ihtiyaçlarını belirleyecek ve bunlar için gerekli hazırlıkları önceden yapacaksınız...

Diyelim ki Milli Eğitim Bakanlığı, 1, 2, 3 bilemediniz 5 yıl sonra, yeni bir yasaya ya da bir yönetmelik değişikliğine dayanarak Kürtçe öğretimini “pilot bölgeler”deki ilköğretim okullarından başlamak üzere müfredatına dahil ediverdi.

İyi güzel ama bu öğretimi verecek öğretmenler nerede?

Bu sorun Kürtçe bilen okur-yazarlarla halledilemeyeceğine göre, elinizde Kürtçe Dili ve Edebiyatı gibi bir bölümden diplomalı öğretmen adayları olması gerekecek.

Öngörü dediğim böyle bir şey. 5 yıl sonrasında açılması muhtemel kadroların nasıl doldurulacağını bugünden öngörmeye çalışmak. Osman Özçelik'in kanun teklifi yarın kanunlaşsa bile, söz konusu bölümlerin kurulması, çalışması, mezun vermesi en az 7-8 yıl alacaktır.

Ayrıca takdir edersiniz ki, üniversitelerdeki söz konusu bölümlerin öğretim kadrosunun nasıl oluşturulacağı meselesi de üzerinde şimdiden düşünülmesi gereken apayrı ve yine çetin bir konudur.

Bunları söylüyorum, çünkü birkaç yıl önce Kürtçe'de dahil olmak üzere “dil kursları” serbest bırakıldığında, konu bir Çerkez platformunda tartışılmış ve mevcut yönetmeliklere göre bu kurslarda görev alacak öğreticilerin “öğretmen” statüsünde olması gerektiği ironik biçimde dile getirilmişti. “İronik biçimde” diyorum, çünkü üniversitelerinde Çince ve Macarca dili ve edebiyatı öğretimi bile (verilmesi iyi tabi ki) verilen ülkede Çerkezce öğrenimi alınan tek bir bölüm yoktu. Dolayısıyla yönetmeliğin bu alanda sertifikalı öğretmeni şart koşması bayağı matraktı doğrusu...

Demek ki, hiç değilse yakın gelecekte neler olabileceğini, ne gibi yeni ihtiyaçlar çıkabileceğini bugünden öngörülmesi ve ona göre hazırlıklara başlanması gerekiyor.. “Köy kurucusu” seçer gibi öğretmen seçmek mümkün olmadığına göre, Özçelik'in kanun teklifinin mutlaka desteklenmesi ve kanuna dönüştürülmesi gerekiyor.

Görüyorsunuz bu ve benzer konular “ateşli nutuklar”la tartışılacak nitelikte değil. Heyecan, duygusallık, öfke vs kaldırmayan, akılcı yöntemlerin işe katılmasını gerektiren sahici konular bunlar.

Röportaj*/“Talabani bana, “Özal, federasyon taleplerinde bulundu, biz de kabul ettik” dedi. Talabani ve Barzani için Türkiye’nin himayesi büyük nimetti. O gün federasyon olurdu. Şimdi olmaz.” “Özal çok cesurdu, dediğini yapardı. Sırf Kürtler kimliklerini özgürce yaşamasınlar diye derin devlet, asker, Kürtlerle federasyonu kabul etmedi. Medya Özal’a ağır hakaretler etti.”

“DTP, İmralı’nın sözcüsüdür. İmralı, “Gelin görüşelim, sorunu çözelim” diyor. 1999’da İmralı’yla barış için görüşen asker şimdi niye görüşmüyor? Sadece kültürel haklar istenecek.”

***

NEDEN: NURETTİN YILMAZ
Sürekli olarak ‘Kürt sorunundan’ söz ediyoruz. Bu sorunun yarattığı acıları bütün ülke olarak yaşıyoruz. Ama bu sorunu çözmek için kımıldamıyoruz. Bu sorunun geçmişini, neler olduğunu, çözüm noktalarından bir anda nasıl ve hangi olaylarla dönüldüğünü çok merak etmiyoruz. DTP’nin disiplin kurulu başkanı olan Nurettin Yılmaz, hayatını politikanın içinde geçirmiş önde gelen bir Kürt politikacısı. 1973’te CHP’den milletvekili oldu. 1977’de ise Meclis’e Mardin’den bağımsız milletvekili olarak girdi. 1980 Nisan’da Kürt kimliğiyle cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu ve büyük olay yarattı. Darbenin hemen ardından Diyarbakır hapishanesinde üç yıl yattı. Oradaki işkenceleri gördü. Sonra bir yıl da Barış Derneği Davası’ndan hapiste kaldı. Turgut Özal’ın yakınında bulundu ve ‘Özal’ın Kürdü’ olarak anıldı. Bu dönemde Özal’ın, ‘federasyon’ girişimlerini Iraklı Kürt liderlerle görüşerek bizzat izledi. Yakın Tarihin Tanığıyım isimli yeni bir kitabı yayınlanan Yılmaz, yaşadıklarını anlatırken aslında Kürt sorununun nasıl ve neden çözülemediğini de açıkça anlatmış oldu.

***

NEŞE DÜZEL: Siz çok uzun zamandan beri bazen milletvekili, bazen mahkûm olan bir Kürt politikacısı olarak olayların içindesiniz. Bugünkü durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?

NURETTİN YILMAZ: 70 yaşındayım. Cizre’de doğdum. Büyüyünce hâkim olmak istedim. Yaşadığım yerde öyle hukuksuzluk vardı ki, insanların en büyük ihtiyacının hukuk olduğunu düşündüm. Bugün bakıyorum, büyüdüğüm yerlerin ve insanlarımın en büyük ihtiyacı gene hukuk. Kürtlere karşı hukuksuzluk sürüyor. Şöyle bir geriye gidelim. PKK nasıl oluştu?

Nasıl oluştu?

PKK, Diyarbakır cezaevinde yapılan provokasyonun ürünüdür. Diyarbakır zindanlarında öyle zulüm yapıldı ki, sonunda insanlar devlete karşı isyan ettirildiler. Ve 1980’den Abdullah Öcalan’ın yakalandığı 1999 yılına dek bu ülkede bağımsız bir Kürt devleti kurmak istediler. 1999’da ise Öcalan tek taraflı ateşkes ilan etti ve PKK’nin politikasını 180 derece değiştirdi. Bırakın bağımsız Kürt devleti kurmayı, federasyondan bile vazgeçti.

“Demokratik cumhuriyet istiyoruz” dedi ama silahlı mücadeleden de vazgeçmedi. Oysa herkes bilir ki, terör ve şiddet ortamında demokratikleşme yapılamaz. Nitekim PKK’nın her şiddet eyleminde bu ülke biraz daha güvenlik devleti haline geliyor, mevcut özgürlüklerden bile vazgeçiliyor. Demokratik cumhuriyet isteğiyle silahlı mücadele yöntemi birlikte yürüyebilir mi?

Ama bakın... Genelkurmay İkinci Başkanı Çevik Bir ile bir MİT yetkilisinden oluşan üç kişilik heyet İmralı’da Öcalan’ı ziyarete gidiyorlar ve uzlaşmaya varıyorlar. Kürt kimliğini tanımayı kabul edeceklerini söylüyorlar. Öcalan, 1999’da ateşkes talimatını bunun üzerine verdi. Türkiye’deki bütün PKK’lileri Irak’a gönderme kararı verdi. Ama derin devlet sınır dışına çıkarılmasını istemedi. PKK beş yıl silahı tamamen bıraktı. Çünkü kendisine ‘demokratikleşme’ vaat edildi. Ama bu sürede hiçbir adım atılmadı. Lütfen bir düşünelim. Demokratikleşme nedir? Kimliğin kabul edilmesidir. Peki, kimlik nedir?

Nedir?

Kimlik, büyük ölçüde dildir, kültürdür. Kürtlerin varlığı, kimliği bu ülkede hâlâ kabul edilmedi. Kürtçe hâlâ okullarda öğretilmiyor. Kürtçe dilinde eğitim veren okullar açılamıyor. Kürt kimliği kabul edilmeden Kürt sorununun çözülmesi mümkün değildir. Lübnanlı yazar Amin Maalouf, “bir dile saldırı, kimliği inkâr etmektir” der. Kürtlerin kimliği bizde hâlâ inkâr ediliyor. Kürt sorunu hiç değişmedi, hatta sorun büyüyor. Size anlatayım... Talabani benim çok yakın dostumdu. 1993’teki ateşkesi de o anlattı bana.

Ne anlattı?

Abdullah Öcalan’ın 1993’teki ateşkeste samimi olduğunu anlattı. Ama Bingöl’de 33 erin PKK tarafından öldürülmesinden sonra artık olaylar karmaşık hale geldi. Üç askerin bile güvenlik eskortuyla bir yerden bir yere gönderildiği bir dönemde 33 asker güvenlik eskortu olmadan silahsız bir şekilde yola çıkarıldı. Bu askerler hedef haline getirildiler. Derin devletin barışa tahammül etmemesinin sonucudur bütün bunlar. Bugün nasıl bir derin devlet varsa o zaman da vardı.

PKK niye derin devletle paralel bir görüntü veriyor peki?

Derin devlette bu savaşın devamını isteyen insanlar olduğu gibi, PKK’de de silahları bırakmayan, devamlı olarak savaşmayı arzu eden insanlar var. Öcalan İmralı’dan avukatları kanalıyla verdiği mesajlarda “benimle temas kurulsun, her konuda yardımcı olurum” diyor ve şiddeti bitirebileceğini taahhüt ediyor. Zaten bu sorunların ortadan kalkması için tek muhatap, tek yetkili PKK’dir. Öcalan DTP’yi istediği zaman ortadan kaldırabilir. Yerel seçimlerde “DTP’li adaya oy vermeyin” dese, hiç biri kazanamaz. Eğer akan kanın durması isteniyorsa, niye onunla konuşmuyorlar? On sene önce, “hep birlikte bu kanın akmasını durduralım” deme ihtiyacını duydular ve İmralı’ya gittiler, şimdi niye aynı ihtiyacı duymuyorlar?

AKP’nin Kürt sorunuyla ilgili son politik dönüşü, Güneydoğu’da oyların dağılımını nasıl etkiler?

AK Parti Güneydoğu’da geçmişte aldığı oyu alamaz. Belediye başkanı adayları bu politik dönüşten sonra çok zorlanacaklar. Çünkü Kürtler, AK Parti’yi Genelkurmay Başkanı’yla iş birliği yapmış bir parti olarak algılıyor ve onu, askerin Kürt politikasını uygulayan bir parti olarak görüyorlar. Seçilerek Meclis’e gelmiş DTP’li 21 milletvekilini Başbakan’ın hâlâ kabul etmemesine ve ellerini sıkmamasına, DTP’ye oy vermemiş Kürtler de büyük tepki duyuyor. Çünkü Kürtler azınlıktır. Herkes birbirini sevmeyebilir ama milli duygular, milliyetçilik yoğundur.

Güneydoğu’da ‘dindar Kürtler’ diyebileceğimiz hareketlerin de güçlendiği söyleniyor. Örgütleri genişliyor. Bu örgütler kimi destekliyor?

Benim ilçem, nüfusunun tamamı Kürt olan Cizre’dir. Eğitimli, güzel konuşan tesettürlü hanımlar geceleri ev ev dolaşıyorlar orada. Çocuğunu sünnet ettirecek, okutacak, evlendirecek, hastalandı tedavi olacak. Yoksul insanları, ev ev tespit edip yardım ediyorlar, para erzak götürüyorlar. Bunlar daha ziyade Fethullah Gülenciler. Güneydoğu’da beş-altı senedir çok yoğun bir faaliyet içindeler, çok güçlendiler. AK Parti’yi destekliyorlar. Bir de yoksullara yardım eden Hizbullahçılar var. Yoksul insan için 100 YTL çok önemlidir. Özellikle Batman ve Diyarbakır’da çok güçleniyorlar. Onlar Saadet Partisi’ni destekliyorlar.

Kürtler, K. Irak’a ve Barzani’ye nasıl bakıyor?

Kürtler, Diyarbakır’la Kuzey Irak’ı iki komşu Kürt mahallesi gibi görüyorlar. Türkiye’nin Kuzey Irak’a yapacağı bir haksızlığı kendilerine yapılmış gibi algılıyorlar. Sadece Şırnak’taki değil, Konya’daki Kürtler de aynı şeyi hissediyorlar. Güneydoğu’da Barzani sempatizanı çoktur. Mesela ben de onun bir sempatizanıyım. Barzani’ye ve Talabani’ye yapılan bir hakaretten bütün Kürtler etkileniyorlar.

Barzani ile PKK arasında Kürt dünyasının liderliği konusunda bir çekişme var. Siz DTP’nin disiplin kurulu başkanısınız. Hem Barzani sempatizanı hem de DTP üyesi olmak mümkün mü?

Hem DTP’li hem de Barzani taraftarı olabilirsiniz. Bugün Türkiye’de Barzani’ye son derece bağlı olan yüzlerce DTP’li yönetici var. Çelişki değil bu. Çünkü ikisi de Kürt hareketidir. DTP bu ülkedeki Kürt halkının demokratik hak ve özgürlüklerinin savunucusudur. Bunun için büyük bedeller ödedi, yöneticileri öldürüldü. Eğer Barzani ve Talabani, DTP hareketine karşı bir yanlışlık yaparlarsa bunu kabul etmeyiz. Barzani son derece zekidir. Ama Talabani daha zekidir.

Aralarındaki temel fark nedir?

Rahmetli Özal bana, “Talabani Ortadoğu’nun Churchill’idir. İleride Ortadoğu’yu yönetecek bir makama gelirse şaşırmayın. Barzani ise feodal yapıdan geldiği için daha sağlamdır, daha güvenilirdir” demişti. Türkiye’deki Kürtler, ikisinin de başarılı olması isterler ve Irak’ta müstakil bir Kürdistan kurulursa çok sevinirler.

Siz bir zamanlar Turgut Özal’ın çok yakınıydınız. Kitabınızda ondan çok bahsediyorsunuz. Özal’ın, Kuzey Irak’la bir federasyon kurmayı düşündüğünü söylüyorsunuz. Böyle bir federasyon için hazırlık yapıyor muydu Özal?

Görüşmeleri vardı. Zaten bu düşüncesini gerek Talabani’ye gerek Barzani’ye her görüşmesinde aktarmış. Turgut Bey, bana ikisinin de bundan çok memnun kaldığını söyledi.

Talabani ve Barzani, Türkiye ile federasyon kurulması talebinden mi memnun olmuşlar?

Evet. Ben özellikle Talabani’yle çok yakındım ve kendisini evimde, otelde misafir ediyordum. Talabani bana, “Turgut Özal gerek başbakanken, gerek cumhurbaşkanıyken federasyon taleplerinde bulundu, biz de kabul ettik” dedi. Nitekim Özal bir gün bana, “Nurettin, Irak’taki Kürtlerin bir federasyon şeklinde Türkiye’ye bağlanması iyi olur değil mi” diye sordu ve sonra devam etti. “Hem Iraklı Kürtler Saddam’ın katliamından kurtulurlar hem de Türkiye’nin gücünü arkalarında görürlerse kendi bölgelerinde korkusuzca yaşarlar” dedi. Ben de espri yaptım. “Tabii... Bunda Kerkük petrolüne Türkiye’nin hâkim olma politikası da var değil mi” dedim.

Özal ne cevap verdi?

O da tebessümle “o kadar da olur elbet,” dedi. “Şunu bil ki her uzlaşma ve anlaşmada tarafların çıkarları kaçınılmazdır” diye de ekledi. Talabani’ye Özal’ın düşüncelerini açıkladığımda, “bu öneriyi bana da açıkladı” dedi. Unutmayın... O dönemde Saddam firavun gibiydi ve Kürtleri yok etmeye çalışıyordu. On binlerce şehit verdiler. Saddam’dan kurtulmanın tek şartı Türkiye’nin kendilerini desteklemesiydi. Talabani ve Barzani buna inanmışlardı. Eğer 1990’da Birinci Körfez Savaşı olmasaydı ve 36. paralelin kuzeyi korunmasaydı...

Ve Çekiç Güç oluşturulmasaydı...

Evet... Irak’ta Kürtlerin kendilerine gelebilme şansı yoktu. Talabani de, Barzani de Türkiye’nin himayesine muhtaçtı. Türkiye’nin desteği onlar için büyük nimetti. Ama İkinci Körfez harekâtıyla Saddam yok edildikten sonra K. Irak Amerika’nın bir numaralı müttefiki oldu. K. Irak’ta Kürtler şimdi bu konuma geldilerse Amerika’nın sayesinde geldiler.

Özal’ın döneminde federasyon olabilir miydi?

Olabilirdi. Ama medya askeriyenin etkisiyle öyle saldırdı ki, Turgut Bey söylediklerini inkâr yoluna gitmek zorunda kaldı. Federasyon fikrine medya ve derin devlet karşı çıktı. Asker bunu kabul etmedi. Çünkü federasyon kabul edilirse, o zaman Türkiye’deki Kürtler kendi dillerinde eğitim yapacaklar, okullar açacaklardı. Sırf Kürtler hak ve özgürlüklere kavuşmasınlar, kimliklerini yaşamasınlar diye derin devletin etkisiyle Turgut Bey’e medya tarafından büyük bir suçlama bombardımanı yapıldı. Cumhuriyet gazetesi Turgut Özal’a çok ağır hakaretlerde bulundu. O dönemde Ergenekoncuların yaptıkları saldırıyı şimdi daha iyi anlıyorum. Özal’ı yok etmeye çalıştılar. Zaten bu nedenlerden ötürü öldürüldüğü söyleniyor.

Turgut Özal öldürüldü mü sizce?

Televizyondan ölüm haberini duyar duymaz hastaneye gittim. Teyze çocuğu Hüsnü Doğan oradaydı. Birlikte bekledik. Ölüm nedenini anlamak için Turgut Bey’den kan aldılar. Ama hemen sonra ‘şişenin hemşirenin elinden kaydığını, kırıldığını’ söylediler. Bir süre sonra bundan da vazgeçtiler. “Şişe kayboldu” dediler. Özal, federasyonun Türkiye, Iraklı Kürtler ve Türkmenler için çok yararlı olacağına inanıyordu. O günlerde bana, “bak Nurettin, gelişmiş Batılı ülkeler vatandaşlarıyla sorunsuz olan ülkelerdir. İç sorunu olan ülkeler ise dış siyasette ürkek ve bağımlı olurlar” dedi.

Bugün K. Irak’la böyle federasyon olabilir mi?

Artık olamaz. Barzani istemez. Türkiye ile zenginliklerini niye paylaşsın? Zaten K. Irak müstakil bir federasyon şu anda. Ama Türkiye, Irak gibi bir federasyon olabilir. Benim federasyon talebim yok ama, bunlar tartışılabilir. İnanın... Kürtler Türkiye’den ayrılmak istemiyorlar. Benim hem Türk damadım ve Türk gelinim var. Bizim ayrılmamız mümkün mü?

Özal böyle hassas bir konuyu dile getirmekten çekinmiyor muydu?

Özal çok cesur biriydi. HEP milletvekilleriyle özel olarak görüşüyordu. “Kürt sorununun çözümü, insanların bazı şeyleri gözleriyle görmesi ve kulaklarıyla duymasıyla mümkün olabilir” demişti bir keresinde ve şu olayı anlatmıştı: “Kara Harp Okulu’nun kuruluş yıldönümünde özellikle Kürt sorunundan söz ettim. Komutanlar Türkiye’de bir Kürt sorunu olduğuna ve bir Kürt gerçeği bulunduğuna yavaş yavaş alışınlar diye bunu yaptım.”

Siz, ünlü Diyarbakır cezaevinde yattınız ve işkenceler gördünüz. Bunları Yakın Tarihin Tanığıyım isimli yeni çıkan kitabınızda da anlatıyorsunuz? Diyarbakır cezaevindeki işkencelerin birçok Kürt gencinin dağa çıkma nedeni olduğu söylenir. Nasıl davranıyorlardı mahkûmlara Diyarbakır cezaevinde?

Diyarbakır zindanlarında nefretin tohumları atıldı. PKK, 12 Eylül tarafından burada beslendi. Öyle ki, Helsinki’de yaptığım bir konuşmadan ötürü açılan soruşturmayla ilgili Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı Başsavcılığı bile hakkımda takipsizlik kararı vermişken, ben 45 gün gözaltında tutuldum. Her gün beni saatlerce ayaklarımdan tavana asıp sallıyorlardı. Böyle yüzlerce saat beni salladılar. Affedersiniz bunları söylemek ayıptır ama... Bizim ...larımıza cop sokuyorlardı. Eğer bıçak verseler kendimi öldürürdüm. Bomba olsa kendimi ve onları patlatırdım. Yedi çocuğum olmasaydı Diyarbakır’daki işkencelerden sonra kendimi rahatlatmak için ben de dağa giderdim. Çünkü zulüm kadar insanları kötü yola düşüren bir şey yoktur. Ben çok, çok işkence gördüm. Artık çok kelimesinden de sıkıldım. Çok kelimesi gerçeği anlatmıyor.

Neler yapıyorlardı?

Mahkemeye götürüp getirirken bile işkence yapıyorlardı. Jilet gibi keskin zincirlerle bizi birbirimize bağlıyorlardı. Sonra da ‘dur-kalk’larla kollarımızın damarları kesiliyordu. İçlerine sanki çelik teller konulmuş olan özel copları vardı. Bunlarla sürekli dövüyorlardı. Dövmedikleri zaman da hakaret ediyorlardı. Adımız yoktu. Hâlâ anlamını bilmem. Bize sadece “yavşak” diyorlardı. Bir de Jo diye kocaman simsiyah bir köpekleri vardı. Jo gün boyu önümüzden geçiyordu. Biz her defasında Jo’ya komutanmış gibi tekmil veriyorduk. “Nurettin Yılmaz Mardin, emret komutanım” diye bağırıyordum Jo’ya. Yoksa Jo’yu üzerinize saldırtıyorlardı. Benim yüzüme tükürmeyi reddeden bir mahkûmun üzerine bir gün Jo’yu saldırttılar, gencin duvarda yüzü kırıldı.

Siz bu işkenceyi ne kadar süre gördünüz?

Ben 28 Aralık 1980’de gözaltına alındım ve Diyarbakır cezaevinde üç yıl kaldım. Bu üç yılın yüzde 90’ını hücrelerde geçirdim. 60 kadar hücre vardı ve altı metre karelik bu hücrelerin her birinde 20-25 kişi kalıyordu. Dört katlı binanın bütün kanalizasyonu bu en alt kattaki hücrelere akıyordu. Biz hücrelerde bir beton tümseğin üzerinde yatıyorduk. Kanalizasyonun üstü açıktı ve tümseğe doğru yavaş yavaş kabarıyordu. Ellerimizi arkadan bağlayıp bize bu kanalizasyondan dışkı yediriyorlardı. Su da yoktu... Aylarca böyle yaşadık... Bir gün “Dikkat!” diye bir komut verildi ve içeriye binbaşı girdi.

Kim girdi?

Adı Binbaşı Esat Oktay Yıldıran’dı. “Beni Ankara ve Erzincan’daki yoldaşlarınızdan sorabilirsiniz. Eğer burada Allah varsa, o benim. Hâkim, savcı, kolordu komutanı benim amirim değil. Ben sadece genelkurmay başkanına bağlıyım. Sizi var da edebilirim, yok da edebilirim” dedi.

Siz çeşitli partilerde bulundunuz. Hiç, ‘nihayet Kürt sorunu çözülecek’ diye ümitlendiniz mi?

Oldu. Özal döneminde Kürt sorununun yüzde yüz çözüleceğine inandım. Eğer Özal aramızdan zamansız ayrılmasaydı, biz ne on binlerce insanımızı ne de yüz milyarlarca dolarımızı kaybederdik. Ama Özal’ın Kürt sorununu çözme, K. Iraklı Kürtlerle federasyon kurma düşünceleri derin devleti harekete geçirdi. Özal’ın ölümünden sonra da Kürt sorununun çözüleceğine dair ümidimi yitirdim ben. Özal’ın ölümüne Talabani ve Barzani de çok üzüldü. Talabani bana. “Özal’ın zehirlenmiş olduğu inancını sadece biz değil, Avrupalı ve Amerikalı yöneticiler de taşıyor” dedi.

Talabani Özal’ın öldürüldüğünü mü düşünüyor?

Evet, o da aynı düşünüyor. Özal yaşasaydı Kürt sorununu çözerdi. Bu konuda ısrarlıydı ve sorunun demokratik bir süreç içinde çözüleceğine inanıyordu.

Bugün çözüm konusunda ümitli misiniz?

Değilim. Hükümet militarist güçlerle tamamen iç içe geçti. “Silahları bırakın sorunu çözeceğiz” diyorlar. Neyi nasıl çözecekler, belli değil. Kürtler bugün federasyon istemiyor. Kürtler kültürel haklarını istiyor. Bugün şunu kabul etmek gerekir ki; DTP, İmralı’nın sözcüsüdür. İmralı’ya göre hareket ediyor. İmralı, “gelin görüşelim, bir haftada sorunu çözelim” diyor. Sorun nasıl çözülecek?

Nasıl çözülecek?

Federasyon mu kurulacak? Hayır. Sadece kültürel haklar istenecek. Bu da ‘dil’dir. Okullarda Kürtçenin öğretilmesidir, Kürtçe eğitim yapan okulların açılmasıdır. Ama hükümet ve derin devlet Kürtlerin varlığını kabul etmiyor. Yasaklar sürüyor. Kürt sorunu AB’ye üyeliğin gerektirdiği demokratikleşmeyle çözülür ama, görüyorsunuz AB süreci de ilerletilmiyor.

*Neşe Düzel –Taraf/ 24.11.2008

Hasan Cemal

Resmi tarihin yazmadıklarını yazmak üzerine...

Aşağıdaki yazıyı lütfen sonuna kadar okuyun.  "Dersim'38'in üzerinden 70 yıl geçti. Resmi rakamlar sayı olarak 12 bin deseler de, genç-yaşlı-çocuk ayırt edilmeksizin öldürülen insan sayısının 70 binden az olmadığı söylenmektedir.

Katliamdan sağ kurtulan Dersimliler, katliam yıllarında neler olup bittiğinin ayrıntılarını hiçbir zaman tam olarak anlatmadılar, anlatamadılar.

Katliamı ağıtlara konu ettiler.

Ve Dersim '38, 70. yıldönümünde hâlâ kanayan bir yaradır.

Dersimliler, hiçbir zaman bu olaydan dolayı başka halklara, Türk halkına düşman olmadılar. Yüreklerinde tanımsız bir acıyı bütün sıcaklığıyla her zaman yaşasalar da bunu bir kin ve nefret konusu haline getirmediler. Fakat katliamdan sonra da yürütülen bütün sistemli asimilasyon politikalarına rağmen bu olayı asla unutmadılar.

Avrupa Parlamentosu bünyesinde DTP'li bazı milletvekillerinin de katılımıyla bir konferans gerçekleşti ve herkes gibi ben de bu konferansı basından takip ettim. Türkiye basınında yer alan tepkiler, bu ülkede düşünce ve ifade özgürlüğünün ne denli büyük bir tehdit altında bulunduğunu bir kez daha gösterdi.

Avrupa Parlamentosu üyesi olmayı hedefleyen bir Türkiye var ve aynı Türkiye bu çatı altında kendi toprakları üzerinde yaşanmış bu büyük trajedinin gündeme getirilmesine ve tartışılmasına tahammül edebilmeli.

Kendi geçmişini sorgulamayan ve bu sorgulamanın gereğini yapmayan bir ülke, bir halk ve düşünce asla özgür olamaz.

Peki, Dersim’de 1937-38 yıllarında neler yaşandı?

Dersim bu katliama dili, kültürü, inancı nedeniyle uğradı. Bu değerlerini bugün de sahiplenmeye devam ediyor ve varlığının inkâr edilmesine karşı duruyor.

Türkiye’de rejimin Kürt ve Alevi sorunu  konusundaki inkârcı zihniyet ve tutumunu sürdürmekteki ısrarı, yüreklerimizdeki Dersim '38 yarasını daha da kanatmaktadır.
Türkiye’deki rejimin Cumhuriyet tarihi boyunca uyguladığı katliamlarla yüzleşmekten kaçınması, bir demokrasi ve özgürlükler çağı olması gereken bu çağda, hâlâ farklı dillere, kültürlere, inançlara düşmanlık yapması sorununu doğurmaktadır.

Türkiye’deki rejimin Dersim '38'le yüzleşememesi,katliama karşı direndiği için asılarak katledilen Seyit Rıza ve arkadaşlarının naaşlarını ne yaptığını dahi açıklamaktan kaçınması, nasıl bir rejim ve zihniyetle karşı karşıya olduğumuzu gözler önüne sermektedir.

Bizler, Türkiye Cumhuriyeti devletinden, Dersim '37-38’ de neler olduğunu bütün açıklığıyla itiraf etmesini istiyoruz, ki bunu istemek bizim hakkımız.

Yine yakılarak külleri havaya savrulan Seyit Rıza ve yedi yoldaşının naaşlarına ne yaptıklarının açıklanmasını istiyoruz. Ancak bu şekilde hayatımızın bu kâbustan kurtulacağına ve rahat bir nefes alabileceğimize inanıyoruz.

Dünyada çağdaş bir demokrasi inşa etmiş bütün ülkeler kendi tarihleriyle yüzleşmişlerdir. Türkiye ’nin tam ve gerçek bir demokrasiye geçebilmesinin olmazsa olmaz şartının kendi gerçekleriyle yüzleşmek olduğunu göstermektedir.

1937-38 yılları arasında Dersim ’de bir insanlık suçu işlenmiştir. Kürt ve Alevi kimliğinden dolayı Dersim, katliama dayalı ve asimilasyoncu politikalarla yok edilmek istenmiştir.
Dolayısıyla hiç kimse bizden bu gerçekleri unutmamızı ve unutturmamızı beklemesin. Bu günün anısına, Seyit Rıza'nın idamı öncesinde söylediği şu sözleriyle bitirmek istiyorum:
'Evlâd-ı Kerbela’yız, bîhatayız. Ayıptır, zulümdür bu, katliamdır.' 

Dersim’in 70. yıldönümünde; zulüm ve katliamların olmadığı, kardeşçe barış içinde yaşanılır bir Türkiye dileğimle..."
* * *                                              
Biraz kısaltarak köşeme aldığım bu yazı benim değil.
Ferhat Tunç'un.
İmzasını sanatçı-aktivist diye atan Ferhat Tunç'un 17 Kasım 08 tarihli Taraf gazetesinin 16. sayfasında çıkan bu yazısını okuduktan sonra bir noktayı bir kez daha belirtmek istiyorum.
Tarihimizi, 'resmi tarih'e bırakmadan öğrenmek zorundayız; yoksa bu topraklarda barış ve huzuru, demokrasi, hukuk ve özgürlükler düzenini yakalamak çok zor olacak.

Gerçek tarihi öğrenmeden, birbirimizin acılarına saygı göstermeden, bu acılı tarihi serbestçe tartışıp yerli yerine oturtmadan, "Ya sev ya terket!" zihniyeti, trajediye bir türlü doymayan bu toprakları terketmeyecek çünkü...

 milliyet
 

 


Ayşe Hür/ Bu hafta, daha önce sözünü ettiğim gibi, 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın kızı Sayın Dr. Nilüfer Bayar Gürsoy’un, 3 Ağustos 2008 tarihinde bu sütunlarda yayınlanan ‘Kürtleri imha etmek fikri kime aitti?’ başlıklı yazıma yaptığı itirazları ve benim bunlara verdiğim cevaplarımı okuyacaksınız. Mektubun ilk bölümleri Celal Bayar’ın Doğu (veya Kürt, veya Dersim) politikasına ilişkin. Geçen haftaki ‘1937-1938’de Dersim’de neler oldu?’başlıklı yazımda bu politikalar hakkında epey bilgi verdiğim için, bu yazıda, sadece eksik kalan yerleri tamamlamakla yetineceğim.

SON KEZ . Celal Bayar’ın örgütleyicilerinden olduğu 1913’te başlayan Ege’deki ‘Rum kaçırtması’na ilişkin itirazlara cevaplarımı ise biraz daha geniş tutacağım. Böylece Savunma Bakanı Vecdi Gönül’ün tartışmaya açtığı mübadelenin arka planı biraz daha aydınlanacak. Her iddiaya ilişkin cevabımı Sayın Gürsoy’un mektubundaki ilgili paragrafların altında görebilirsiniz. Ancak, Sayın Gürsoy bu yazıma da, şimdi yaptığı gibi, babasının kitapları dışında bir kaynak göstermeden itiraz ederse, bir daha mektubunu yayınlamayı düşünmüyorum. Çünkü bu yolla bir yere varamayacağımız gibi, uzayan bu tartışmanın, siz okuyucuların değişik konularla buluşma hakkını ihlal ettiği kanısındayım.

* * *

NİLÜFER GÜRSOY’un itirazı: 3 Ağustos 2008 tarihli gazetenizde çıkan Ayşe Hür’ün “Kürtleri imha etmek fikri kime aitti?” başlıklı yazısı, daha önce yazmış olduğu 13 Temmuz 2008 tarihindeki “Kımıl olayından 49’lar davasına” başlıklı yazısına vermiş olduğum cevaba cevap teşkil ediyor. Bu yazısında da bazı tarihi olaylarla ilgili yanıltmalar ve gerçekle bağdaşmayan yorumlar var. Bunların gazetenizde düzeltilmesi için yazmak gereğini duydum. Bu yazıma da yer vermenizi ve yanlışların düzeltilmesini isteyeceğim.

Değineceklerime yazı başlığı “Kürtleri imha etmek fikri kime aitti?” sözünden başlayacağım. Konu, bir kısım Kürtleri asmak iken ve cezalandırılacakların sayısı kaynaklara göre bin ile beş bin veya iki bin beş yüz arasında değişirken; iki makale arasında ne oldu da bu tartışmadan ileriye gitmeyen sözde kalmış bir iddia “Kürtleri imha etmek...” şeklini aldı, tırmandırıldı, soykırıma dönüştürülmeğe çalışıldı?

AYŞE HÜR’ün cevabı: ‘Kürtleri imha etmek’ ifadesini Sayın Gürsoy’un ‘Kımıl Olayı’ndan 49’lar Davası’na adlı yazıma gönderdiği tekzip mektubundan ödünç aldım. Sayın Gürsoy, ‘bin ile iki bin beş yüz kadar Kürt’ün asılması’ fikrinin Celal Bayar’dan değil de Cemal Gürsel’den çıktığını ispatlamak için, Ferzende Kaya’nın kitabından şu alıntıyı yapmıştı: “49’lar tutuklanmadan önceki günlerde, Reisicumhur, Başbakan, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı ve Genelkurmay Başkanı toplantı halindedirler. Konu, Kara Kuvvetleri Komutanı Cemal Gürsel Paşa’nın Doğu ile ilgili raporunun konuşulması. Özet olarak, Kürtler silahlanmışlar; devlete başkaldırabilirler; tedbir olarak beş bin veya iki bin beş yüz kişiyi toparlayıp imha edelim veya kamplarda alıkoyalım, fikri tartışılıyor...” (Ferzende Kaya, Mezopotamya Sürgünü, Anka Yayınları, İstanbul 2003, s. 133). Benim tek yaptığım, koyu renkle gösterdiğim ifadeyi başlığa taşımak oldu.  

* * *

NİLÜFER GÜRSOY’un itirazı:Celal Bayar’ın Şark Raporu’na gelince; yazar tekrar tarafsız bir gözle ve dikkatle okuyacak olursa görecektir ki, şiddet değil, Doğu halkını korumaya alan fikir hâkimdir. Genel olarak yöre halkını kalkındırmayı hedeflemiştir:  

“Doğu illerinde hâkimiyet ve idare bakımından göze çarpan açık bir hakikat vardır: Şeyh Sait ve Ağrı isyanları’ndan sonra Türklük ve Kürtlük ihtirası, karşılıklı şahlanmıştır. İsyan edenleri cezalandırmak için şiddetin manası, anlaşılır ve yerindedir. İsyandan sonra, fark gözetmeksizin idare etmek de, bundan ayrı ve mutedil bir sistemdir.” (C. Bayar, Şark Raporu, Kaynak Yayınları, s.64).

Yurt içinde herhangi bir çatışma, kaynaşma varsa bunun tedbirini almak ve sükûnu sağlamak devletin görevidir. Nitekim 1937’deki Dersim isyanında Başbakan olarak elbetteki Bayar, sorumluluğu üstlenen kişidir. Ancak “harekâta bizzat katılmıştır” sözü gerçek dışıdır. Katıldığı 23 Ağustos 1938’deki askerî manevradır.

AYŞE HÜR’ün cevabı:O günün gazetelerine bakan herkes rahatça görebilir ki, Bayar Hükümeti’nin Dersim’de yürüttüğü harekâtı, dünya ve Türkiye kamuoyunun gözünden kaçırmak için olay gazetelere ‘Fırat ve Murat kıyılarında yapılan manevralar’ olarak aksettirilmişti. Birinci Dersim Harekâtı’na katılan Sabiha Gökçen’e verilen madalya bile gazetelerde “gerek kurslarda, gerek Türk hava ordusu mektep ve kıt’alarında [gösterdiği] büyük muvaffakıyetler ve son atışlı tatbikatta kahramanca hizmet” yüzünden verilmiş gibi sunulmuştu. (Havacılık ve Spor, 15 Haziran 1937, S.193)

Yani o yıllarda, ‘manevra’, ‘tatbikat’ gibi terimler, kanlı bir askerî harekâtın kod adıydı. Dersim’de olanlara dair resmi anlatıyı öğrenmek bile, ancak 1972 yılında Genelkurmay Harb Tarihi Başkanlığı’nın Türkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938) adlı kitabının yayımlanmasıyla mümkün olmuştu. Ama işin ‘gayri resmi’ yanını hâlâ tam bilmiyoruz.  

Bu ‘manevra’lardan birinde Dersim’in kaderi belirlemişti. Bu olayı Celal Bayar’ın ağzından dinleyelim: “Şimdi, Mareşal, Erkan-ı Harbiye Reisi (Genelkurmay Başkanı), ben başbakanım. Atatürk malum... Üçümüz Dersim’de yapılan büyük ordu manevralarındayız. Manevranın da sonuna gelmek üzereyiz. Üçümüz bir arada ‘Ordunun emniyeti bakımından strateji ne olmalıdır?’, onu görüşüyoruz. İkisi de Birinci Cihan Harbi’nde muharebe etmişler. Ben daha çok izleyiciyim. Malumatları geniş... Oradaki her şeyi biliyorlar. Hatta şahsen casusları bile biliyorlar. Dersim’in o halde kalırsa her zaman ordunun emniyeti bakımından tehlikeli olacağını görüşüyorlardı... O sırada biz konuşurken, Dersimlilerin jandarma karakollarımızdan üç-dört tanesini bastıkları haberi geldi. Atatürk’le göz göze geldik. Birbirimizi anlıyorduk. Atatürk benim yüzüme baktı. ‘Ne olacak?’ dedi. Anlıyorum, orada emniyet tesis edilecek. Ne olursa olsun bana hitap edecekler. Hükümet reisi benim. ‘Anlıyorum efendim, bana hitap edişinizin manasını’ dedim. Atatürk: ‘Sorumluluğu üzerime alıyorum, vuracağız Dersim’i’ dedi ve vurduk...” (Kurtul Altuğ, “Celal Bayar Anlatıyor”, Tercüman, 17 Eylül 1986.) Bu mülakatta, Celal Bayar, asıl sorumlunun Atatürk olduğunu ima ediyor, ama kendisinin ‘etkisiz’ eleman olduğunu kabul etmek zor.

Geçen hafta yayınladığım İhsan Sabri Çağlayangil’in konuşmasından anlaşıldığına göre ‘Dersim’i vurmak’ için zehirli gaz kullanılmış, mağaralara sağınmış Dersimliler (Çağlayangil’in deyimiyle) ‘fare gibi zehirlemiş’, ‘yediden yetmişe kesilmişler’ di. Eğer, Sayın Gürsoy, bu tarz bir müdahaleyi, ‘sükûnu sağlamak’ faslından mubah görüyorsa benim kendisine söyleyecek sözüm yok.

* * *

NİLÜFER GÜRSOY’un itirazı: Adı geçen Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur, tabii senatör değildir. Senatoya kontenjan senatörü olarak girmiştir.

AYŞE HÜR’ün cevabı: Sayın Gürsoy haklıdır. Muhsin Batur tabii senatör değil kontenjan senatörüydü. Bu bilgiyi, Celal Bayar üzerine bir doktora tezi hazırlayan Sayın Nurşen Mazıcı’nın kitabından (Celal Bayar Başbakanlık Dönemi (1937-1939), Der Yayınları, s. 84) almıştım. Bilgiyi, başka kaynaklardan kontrol etmeden kullanmakla hata etmişim, özür dilerim.  

* * *

NİLÜFER GÜRSOY’un itirazı: Rumların Ege Bölgesi’nden çıkarılma/çıkmasına gelince; yazarın iddia ettiği gibi “Halbuki bu işlerin yapıldığı günlerde ne Rum halkının Osmanlı Devleti’ne ihaneti, ne başka bir devlete tabiiyeti ne de Yunan askerinin Batı Anadolu’yu işgali söz konusuydu. Yani bir devlet, kendi vatandaşını, kendi tebaasını ülkeden zorla çıkarmaya çalışıyordu” sözleri o günlerin tarihi hakikatleri ile hiç örtüşmüyor. Anadolu topraklarını işgal niyeti, işgalden çok önceki yıllardan başlıyor. Anadolu’yu işgal konusunda iddia edilenin aksi kanıtlarını General Metaksas’ın Venizelos’a verdiği raporda görürüz (Celal Bayar, Ben de Yazdım, c.5, s.111-116.) İşgal niyetleri 1913’de masaya yatırılan raporla anlaşılmaktadır.

Bayar’ın Eşref Kuşçubaşı’dan naklen verdiği kısımlarda da o günlerin gerçek manzarası ortaya çıkmaktadır:

“...İzmir ve havalisi, cidden büyük bir tehlike içindeydi. İkinci Abdülhamit’in tamamen gayrı milli olan siyaseti, Yunan megalo-ideasını öylesine pişirmiş, Etniki-Eterya’nın faaliyeti, öylesine dal budak salmıştı ki, kasten kıyılara ve stratejik noktalara teksif edilmiş olan Rum unsuru, bir anda ayaklanacak ve ordumuzu arkadan vuracaktı.

“Elimizdeki vesikalar, inanılmaz hazırlığın ne derece ilerlediğini gösteriyordu... Bunlardan Edremit’ten İzmir’e kadar olanlar Midilli’ye, Urla ve İzmir çevresi ise Yunan genelkurmayı tarafından nazari olarak Sakız’a bağlanmıştı. Askerlik çağına gelenler, bir vesile ile bu adalara gidiyorlar, orada eğitim görüyor, terbiye ediliyorlardı...” (Bkz. Ben de Yazdım, s. 104.)  

“1- İstanbul’dan itibaren Milas’a kadar bütün sahil, maharetle teksif edilmiş Rum ekseriyetle dolu idi. 2- Bunlar, kadroları Midilli, Sakız ve Sisam’da olan üç Yunan kolordusunun bölgelerine taksim edilmişlerdi. Askerlik çağına gelen Rum delikanlıları bu adalara gidiyorlar, askerî eğitim ve terbiye görüyorlar, kendilerine dahili isyan ve harici harp vukuunda ifa edecekleri hizmetler talim ve tebliğ edildikten sonra yerlerine dönüyorlardı.” (A.g.e., s.106).  

AYŞE HÜR’ün cevabı: Sayın Gürsoy, bu iddialarını sadece babasının hatıratına dayandırabilmiş. Babasının şahidi de, bu kaçırtma operasyonunu uygulamaya koyan İttihatçı Kuşçubaşı Eşref. ‘Minareyi çalan kılıfını hazırlar’ lafını akılda tutup, başka kaynaklardan olayın arka planına bakalım:

Balkan Harbi sonrasında devletlerarası ilk nüfus mübadelesi 29 Eylül 1913’te Bulgaristan’la yapılan anlaşma uyarınca sınır bölgesindeki 9714 Müslüman aile ile 9472 Bulgar ailenin karşılıklı olarak değiştirilmesi biçiminde olmuştu. (Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılabı Tarihi, cilt II, Kısım II, TTK Yayınları, 1983, s. 486) Osmanlı Hükümeti Bulgaristan’la yapılan mübadelenin bir benzerini Yunanistan’la yapmak istediğini Venizelos’a 21 Mayıs 1914’te bildirmiş; Venizelos 22 Mayıs 1914’te prensip olarak benimsediğini bildiren bir mektup yazmış, resmi Yunan görüşü ise 27 Haziran 1914’te iletilmişti. Buna göre Yunanistan sadece halkın arzusu ile olursa mübadeleyi kabul ediyordu. (Canlı Tarihler, Galip Kemali Söylemezoğlu Hatıraları, Atina Sefareti (1913-1916), Türkiye Yayınevi, 1946, s. 56-66, 102-103.)

Ancak İttihat ve Terakki, anlaşmanın imzalanmasını beklemeden Ege ve Trakya bölgesinde, devlet için bir risk veya tehdit kabul edilen Hıristiyan varlığını asgari ölçüye indirmek için daha 1913’te harekete geçmişti. Zorunlu göçler 1914 Mart’ından sonra sistematik hal aldı ancak gerek büyük devletlerin, gerekse Yunanistan’ın ve Osmanlı Devleti’ndeki Rum cemaatinin tepkisi üzerine Hükümet, Talat Paşa başkanlığında bir delegasyonu, çeşitli elçiliklerden birer memur eşliğinde, inceleme yapmak amacıyla Ege bölgesine yollamak zorunda kaldı. 1 Temmuz 1914’te Osmanlı kabinesine bir rapor sunan Talat Paşa, raporunda bölgede Rumlara terör ve şiddet uygulandığını itiraf ediyordu. Sadece Haziran 1914’te Ayında Foça’da meydana gelen katliamda Amerikan ve Alman kaynaklarına göre sadece bir hafta içinde 50 kişi katledilmişti. 25 Haziran 1914 tarihli bir başka rapora göre, bu dönemde İzmir ve civarında katledilenlerin sayısı ise 500-600 civarındaydı. (NA/RG 59, 867.00/630 ve 632.)

Venizelos Ekim 1914’teki bir görüşmede, Atina Büyükelçisi Galib Kemali Bey’e bu durumdan açıkça şikâyet edecek ve Rumların sürgününe son verilmesini ve anlaşma yapıldıktan sonra sürülmelerin yapılmasını isteyecekti. Bir Alman belgesinde şöyle yazıyordu: “Talat Bey...hiç çekinmeden hükümetin Dünya Savaşını bahane ederek, dış ülkelerin diplomatik müdahalelerine aldırmaksızın, ülkeyi iç düşmanlardan –her türlü mezhebe bağlı tüm Hıristiyanlardan– tamamen temizlemek istediğini anlattı.” (PA-AA/Botschaft Konstantinopel/Bd. 169. Halep Konsolosu Rößler’den İstanbul Büyükelçiliğine 6 Haziran 1915 tarihli rapora Büyükelçi Mordtmann tarafından düşülen not.)

Bunlar olurken Birinci Dünya Savaşı patlak vermiş, Osmanlı Devleti Almanya’nın yanında savaşa girmek için Goeben ve Breslau olayını örgütlemişti. İstanbul Alman Büyükelçiliğinde askerî ataşe olarak görev yapan Hans Humann, 1 Kasım 1914’te yolladığı bir raporunda, Venizelos’un Almanya’nın Atina büyükelçisine, Türkiye ile İttifak güçleri arasındaki savaşta kesinlikle ‘tarafsız kalacağı’ sözünü verdiğini aktarmıştı. Venizelos’un savaşta tarafsız kalmak için iki önemli şartı vardı: Osmanlı Devleti, Ege adalarına yönelik provokasyon yapmayacak ve Rum vatandaşlarını zorla sürgün etmeyi durduracaktı. (Ernst Jaeckh Papers, Yale University Papers, Grup no. 467, Kutu 1, Dosya 17.) Ancak köy boşaltmaları devam etti. Örneğin 25 Nisan 1915’te Konya vilâyetine çekilen bir telgraftan, sadece sahil bölgelerinde şüpheli görülen Rumların yerlerinden kaydırılması konusunda 23 Ocak 1915’te alınmış bir Başkumandanlık kararı olduğu, bu kararın iç bölgelerdeki Rumlara uygulanmaması gerektiği bildiriliyor ve merkezden habersiz olarak Isparta’dan sürülmüş olan 30 civarında Rum’un tekrar çıkartıldıkları yerlere iadesi isteniyordu. (BOA/DH.ŞFR., nr. 52/104.)  

1916’ın bahar aylarında Midilli, Sakız ve Sisam adalarının İttifak güçlerince işgal edilmesi; Doğu’da Rus birliklerinin ilerlemesi ve Yunanistan’ın Rusya ve İngiltere’nin yanında her an savaşa girmesinin bekleniyor olması üzerine köy boşaltmalarına hız verildi. Örneğin Teşkilat-ı Mahsusa’nın has adamlarından Bahaettin Şakir’in Aralık 1916’da Samsun bölgesine gelmesinden sonra 18 köy tamamen 15 köy kısmen yakıldı. 1917 Ocak ayında Samsun’dan 4 bin kişi önce Havza sonra Çorum’a sürüldü. Rumlar, daha önce boşaltılmış olan Ermeni köylerine yerleştirildiler. Bunu, Giresun ve Amasya yöresinin boşaltılması takip etti.  

Celal Bayar’a göre savaş öncesi sadece İzmir ve civarından 130.000 dolayında Rum zorla Yunanistan’a göç ettirilmişti. Bayar’ın şahidi Kuşçubaşı Eşref ise sadece 1914 içinde ve harbin ilk aylarında, Ege mıntıkasında ve bilhassa sahillerde yuvalanmış ve kümelenmiş olan Rum-Ermeni nüfustan 1.150.000 kişinin sürüldüğünü belirtmişti. (Bayar, Ben de Yazdım, Baha Matbaası, 1967, C. 5, s. 1568, 1576.) Rumlardan boşaltılan köylere ise sistematik biçimde Müslüman muhacirler yerleştirilmişti.

* * *

NİLÜFER GÜRSOY’un itirazı:1913 yılında Rumların İzmir’den göçmesini, Milli Mücadele’nin başarı ile sonuçlanmasını sağlamış olan hareketler arasında görmemek ve kınamak mantığını, bu ülkenin vatandaşı olarak anlayabilmek mümkün değil. Yazar neyin müdafaasını yapmaktadır? Eli kolu bağlı olarak vatanın istilasını mı beklemeliydi?

Milli Mücadele sürecinde o günün şartlarıyla mukabil tedbirler alınmaya çalışılıyor ve başarı ile alınıyor. Çıkartma olayı bu süreç içerisinde ve istihbarata göre alınmış müşterek bir karardır. Mahmut Celal Bey (Bayar) da bu kararın, bölgedeki siyasi baş sorumlusu olarak üstüne düşeni yapmıştır. Rumlar evlerindeki saksılarını da alarak yabancı gemilerle yurdu terk ediyorlar.  

AYŞE HÜR’ün cevabı: Elimizdeki belgeler, 1913-1916 kaçırtmasının ‘Rum ihaneti’ yüzünden değil, Balkan Savaşı’nın ardından Anadolu’ya akan Müslüman muhacirlere yer bulmak için yapıldığını gösteriyor. (Elbette, esas ‘devletin ve sermayenin Türkleştirilmesi’ başlığı altında toplayabileceğimiz ideolojik ve ekonomik gerekçeler var ama yerim az olduğu için o kadar derine inmeyeceğim.) Dünyaya sadece milliyetçilik gözlüğü ile bakanlar, bunları ‘kutsal’ bir misyon olarak görebilirler ama Dr. Gürsoy gibi aydın birinin, o günün az gelişmiş hukuk anlayışına göre bile, belirli kurallara uymadan yaptırılan yer değiştirmelerin, ‘savaş suçu’ veya ‘insanlık suçu’ kapsamında değerlendirildiğini bilmesi gerekir.

‘Rum kaçırtması’ sayesinde Milli Mücadele’nin başarıya ulaştığı iddiasına gelince, aksine Yunan ordusunun 27 Haziran 1917’de İtilaf Devletleri’nin yanında savaşa girmesi ve 1919’da Ege’ye çıkartma yapmasının nedenlerinden biri, 1913-1916 arasındaki olayların intikamını almaktı. Belki 1922 çekilişi sırasında, Ege bölgesinde büyük katliamlara imza atmalarının nedenlerinden biri de buydu. Ne demişler, ‘rüzgâr eken, fırtına biçer...”

* * *

NİLÜFER GÜRSOY’un itirazı: Yazarın köşe adı “Tarih defteri” olduğuna göre, yazıların tarih metoduna sadık kalarak yazılmasını beklemek okuyucunun hakkıdır. Bir araştırmacının uyması gereken hususları sıralayacak olursak: ele alınan konuların gerçeklere uyması; dayanılan kaynakların sağlam olması; çelişkili görüşler varsa, karşıt kaynakların da incelenmesi ve dikkate alınması gerekir. Yazarı da en çok ilgilendirecek olan, alınan tarih dilimi zamanındaki şartlara ve gerçeklere sadık kalınması; anakronik ideoloji ve kasıtlı yorumlarla bunların çarpıtılmamasıdır. Aksi halde ‘Tarih Defteri’ maksatlı bir karalama defterine dönüşür. İmza: Dr. Nilüfer Bayar Gürsoy.

AYŞE HÜR’ün cevabı: Bildiğim kadarıyla Sayın Gürsoy tıp doktorudur. Ben ise tarih eğitimi almış, 1992’den beri yoğun biçimde tarihle uğraşan, halen tarih doktorası yapan biriyim. Sayın Gürsoy’un tarihle ilgisi babasının hatırasını korumakla sınırlı görünüyor. Ben ise, sadece bilimsel merakla tarihe bakıyorum. (Bu arada, ‘maksatlı bir karalama’ iddiasını yakışıksız bulduğumu söylemeliyim.) Sayın Gürsoy, babasını savunmak için, sadece babasının anılarına dayanıyor, ben ise Bayar’ın anılarının yanı sıra, yerli ve yabancı arşiv belgelerine dayanıyorum. Kimin ‘tarih metoduna sadık kalarak’ yazdığının kararını okuyuculara bırakıyorum.  

Elbette, hâlâ çok eksiğim var. Hatalar yapıyorum. Her hafta, değişik bir konuda, değişik bir döneme ait ciddi bir tarih yazısı hazırlamak kolay değil. Karşılaştığım zorluklardan biri, konularımla ilgili belgelere ulaşmak. Bunun nedenlerini arşivler hakkındaki yazımı okuyanlar tahmin edebilir. İlginçtir, doktorasını Celal Bayar hakkında yapan Nurşen Mazıcı’nın kitabının önsözündeki satırlar, Sayın Gürsoy’un da, belge konusunda pek eli açık olmadığını düşündürüyor. Mazıcı şöyle yazmış: “Araştırmamıza başlarken döneme özgü belge bulabilme umuduyla, Bayar’ın kişisel kitaplığından yararlanmak üzere kızı Sayın Nilüfer Gürsoy’a başvurdum. Ancak yaklaşık 100 kolideki bu kaynakların sınıflandırılmasının yapılmadığı ve Umurbey’deki Celal Bayar Vakfı’nda da gerekli belge ve kaynaklara ulaşamayacağım iletildi... Bayar’a özgü kaynaklar ve belgelerin sınıflamasının kısa sürede yapılarak bilim adamlarının yararlanmasına sunulmasını diliyor ve bu çalışmadaki tüm eksik ve yetersizliklerden kendimi sorumlu tutuyorum.”

Bu satırlar 1996’da yazılmış. O tarihten bu yana Celal Bayar’ın 100 kolilik arşivi araştırmacılara açıldıysa, Sayın Gürsoy’dan özür dilerim. Ama açılmadıysa bana ‘bilimsel metodoloji ve kaynak’ konusunda ders veren Sayın Gürsoy’un, biz araştırmacılara özür borcu olduğu açık.  

KAYNAK&Cc